Een portret van Barry van der Rijt met ADHD

De DSM-5, hét naslagwerk op het gebied van psychopathologie, bevat zo’n 400 psychiatrische aandoeningen. Door de DSM kunnen zorgprofessionals in een wetenschappelijk onderbouwde, gemeenschappelijke vaktaal met elkaar communiceren. Maar hoe praten mensen met een toegekende psychische stoornis daar eigenlijk zélf over? In What’s wrong with me? komen 50 mensen aan het woord, bijvoorbeeld over ADHD.

Barry's verhaal

ADHD zullen velen associëren met jongeren. Bij mij is de diagnose pas gesteld op mijn zevenentwintigste toen ik op diverse terreinen was vastgelopen. Op de lagere en middelbare school was ik weliswaar heel druk en ontzettend snel afgeleid, en had ik grote moeite mijn aandacht vast te houden. Alleen in die tijd was dat geen ADHD. Zoveel jongetjes waren zo. En als niemand jou vertelt dat je niet klopt, dan ben je normaal.

Mijn ouders hebben me opgevoed met het idee dat een diploma en een goede baan het allerbelangrijkste zijn in het leven. Iets doen wat je leuk vindt, was niet aan de orde. Met als gevolg dat ik een hts-studie koos die niet bij me paste maar in de toekomst wellicht een goede baan opleverde. Daarna had ik allerlei saaie baantjes in de IT die evenmin bij me pasten. Ik was in die periode niet gelukkig en steeds vaker depressief. Waarom draaide ik niet gewoon mee? Ik hoorde tevreden te zijn. Daarom wilde ik een onderzoek. Mijn huisarts heb ik om een verwijzing naar een geestelijke gezondheidsinstelling gevraagd. Na allerlei testjes en gesprekken met een psycholoog en psychiater is ADHD geconstateerd. Ik voelde me opgelucht. Eindelijk wist ik wat me mankeerde, én dat ik daaraan zelf geen schuld had. Bovendien was er een elixer: Ritalin.

Daar denk ik inmiddels heel anders over. Ik slikte Ritalin met de intentie weer probleemloos te kunnen meedraaien in het systeem. Maar ik kreeg last van nogal wat bijwerkingen. Hartkloppingen, ik werd enorm vlak, voelde me een soort zombie. Zo raar is dat niet. Ritalin is methylfenidaat, dat staat op de lijst van verboden middelen. Ik verbaas me hogelijk dat ouders hun kind dat laten slikken. Geen ouder die zijn of haar kind dagelijks cocaïne, heroïne of speed zou geven, toch? Maar Ritalin is vergelijkbaar met amfetamine. Ik vertelde mijn psychiater dat ik ermee wilde stoppen, maar niet met de rest van het therapieprogramma. Mocht niet. Ik moest en zou Ritalin blijven slikken, anders werd de behandeling niet vergoed. Voor mij reden resoluut te stoppen, ondanks dat ik weer allerlei saaie baantjes moest gaan doen.

Ik wil me, als kunstwerk, laten de-diagnosticeren

In die tijd kreeg ik een nieuwe vriendin, inmiddels de moeder van onze twee kinderen. Met haar moeder kon en kan ik ontzettend goed praten. Zij vroeg echt door over hoe ik gelukkig kon worden, wat ik echt wilde. “Iets met film”, zei ik. Waarop zij de magische woorden sprak: “doe dat dan!” Ik heb een camera geleend, een filmpje gemaakt waarmee ik op een festival in Nijmegen won en ook ben toegelaten aan de kunstacademie. Daar leerde ik mijn – wellicht afwijkende – karaktereigenschappen in te zetten als kracht. Ik was 33 en voor het eerst had ik de regie over mijn eigen leven.

Het is een worsteling geweest hoe dat precies vorm te geven, maar mijn aandoening is inmiddels onderwerp van mijn kunst. Als kunstenaar kan ik me volledig blootgeven, als mens inmiddels ook maar niet en plein public. Als kunstenaar mag ik afwijken, dat is veel meer geaccepteerd. Die kunstenaar voelt veiliger en ben ik ook liever. In die zin werkt mijn kunstenaarschap genezend. Sinds anderhalf jaar mediteer ik en maak ik me zoveel minder druk. Toch mooi dat ik dat als ADHD’er kan zeggen. In labels en diagnoses geloof ik helemaal niet meer. Er is zoveel diversiteit. Sommige kinderen hebben gewoon botte pech met de negatieve omgeving waarin ze opgroeien, waardoor ze zich lastig en onaangepast gedragen. Moeten ze daarvoor aan de medicijnen?

Tegenwoordig wordt er van alles over ons opgeslagen in een elektronisch patiëntendossier. Maar welke consequenties heeft dat voor je in de toekomst voor wat betreft je rijbewijs, je studie of je zorgpremie? Ik vrees de absoluutheid van een diagnose. Eens ADHD altijd ADHD, met alle gevolgen van dien. Maar ik wil me ooit laten dediagnosticeren. Ik ga dan als kunstwerk dat hele traject weer in, in de hoop dat er uitkomt dat ik geen ADHD meer heb!’

What’s wrong with me? Gezichten achter de DSM door Vittorio Busato, Peter Valckx
Bekijk hier enkele voorbeeldpagina's uit dit boek.De laatste editie van de DSM, hét naslagwerk op het gebied van psychopathologie, bevat zo’n 400 psychiatrische aandoeningen. Door de DSM kunnen zorgprofessionals in een wetenschappelijk onderbouwde, gemeenschappelijke vaktaal met elkaar communicere…