Autismespectrum

Hoe kan Olivia ondersteund worden bij haar sensorische informatieverwerkingsproblemen?

Olivia is een zesjarig meisje gediagnosticeerd met ASS dat naar een school voor speciaal onderwijs gaat. Haar moeder gaf aan dat Olivia elke dag een paar inzinkingen had. Olivia’s vader, die thuis werkt, klaagde dat hij niet met zijn dochter kon spelen: “Olivia vermijdt de speeltoestellen als we naar een speeltuin gaan, en ze is niet in staat om op een fiets met zijwieltjes te rijden.” Olivia was ook niet zindelijk, ondanks de vele pogingen. Op school werd Olivia omschreven als een vriendelijk meisje, geliefd door haar leeftijdsgenoten, en goed in staat om de routines in van de klas te volgen.

Wegens het verschil in Olivia’s gedrag op school en in de thuissituatie adviseerde de schoolpsycholoog om de Ouderrapportage en de Leerkrachtrapportage van de SPM-2 af te nemen. Beide vragenlijsten zijn door de schoolpsycholoog digitaal via HTS uitgezet. Hieronder zijn de resultaten van Olivia op de Ouderrapportage 6-12 jaar weergegeven. Olivia scoorde in de categorie ‘ernstige problemen’ (T-score 70-80) op de schalen Tast, Lichaamsbesef, Evenwicht en beweging, Praxis en de Totaalscore. Ze scoorde in de categorie ‘milde problemen’ (T-score 60-69) op de schalen Gehoor en Sociale participatie. Op de schalen Zicht, en Smaak en Reuk scoorde ze niet verhoogd.

Analyse op itemniveau laat tactiele en vestibulaire* overresponsiviteit zien, evenals problemen met ideatie* en motorische planning. Olivia scoorde bijvoorbeeld hoog op verschillende items van de schaal Tast, waaronder “Schrikt bij lichte of onverwachte aanrakingen” en “Raakt overstuur als zijn/haar vingernagels of teennagels worden geknipt”, evenals verscheidene items van de schaal Evenwicht en beweging, waaronder “Is bang voor bewegingen, zoals schommelen of van glijbanen afgaan” en “Vermijdt om te lopen op een oneffen ondergrond die evenwicht vereist”. Op de schaal Praxis rapporteert Olivia’s moeder problemen met motorische planning, waaronder “Heeft moeite met het correct nadoen van bewegingen of geluiden”, maar ook met ideatie, zoals “Heeft moeite met het bedenken van ideeën voor wat hij/zij moet maken of bouwen, zoals bij het spelen met blokken of knutselmateriaal”. Ten slotte scoort ze hoog op verschillende items van de schaal Gehoor, dit verklaart waarom Olivia tijdens haar verjaardagsfeestje overweldigd leek en zich verstopte in haar slaapkamer. Dit betreft de items “Reageert op harde geluiden door weg te lopen, te huilen, of door de handen over de oren te houden” en “Raakt overstuur van scherpe geluiden, zoals fluitjes”.

Uit de afname van de Leerkrachtrapportage 6-12 jaar hieronder scoorde ze niet in het bereik ‘ernstige problemen’, maar op de schalen Zicht, Gehoor, Tast, Lichaamsbesef, Sociale participatie en de Totaalscore scoorde ze wel in het bereik ‘milde problemen’. Haar scores op de schalen Zicht, Smaak en Reuk, Evenwicht en beweging, en Praxis lagen in het bereik ‘niet afwijkend’. De verschillen tussen de ouderrapportage en leerkrachtrapportage waren vooral zichtbaar op de schalen Evenwicht en beweging en Praxis, alsook enigszins op de schalen Tast, Lichaamsbesef, en de Totaalscore. De redenen voor deze verschillen werden duidelijk tijdens een gesprek met Olivia’s ouders, de leerkracht, schooldirecteur en therapeuten. Haar klas was klein, met slechts zes andere leerlingen. Er waren minimale mogelijkheden voor beweging zowel in de klas en tijdens de pauze (de speelplaats had geen schommels, en Olivia vermeed het klimmen op toestellen). In tegenstelling tot de schoolsituatie waren Olivia’s routines thuis onvoorspelbaar, en was haar omgeving minder gecontroleerd.

De resultaten hielpen de leerkracht en het team de noodzaak te erkennen van meer mogelijkheden voor creatief en fantasierijk spel, uitdagende sensomotorische activiteiten, en sterkere zintuiglijke stimulatie gedurende de schooldag. De psycholoog en de leerkracht kozen specifieke doelstellingen en strategieën uit zoals activiteiten die meer proprioceptieve en vestibulaire input zouden geven tijdens de pauze. In de klas introduceerde de leerkracht verschillende zitmaterialen, zoals een bal om op te zitten. Ook werd er een ‘verkleedkist’ geïntroduceerd, zowel om haar overresponsiviteit op aanrakingen als om haar motorische planningsvaardigheden voor aankleden te ontwikkelen.

Voor de thuissituatie kochten Olivia’s ouders een speeltoestel voor in de tuin en boden Olivia veel mogelijkheden om fantasierijk binnen te kunnen spelen, met onder andere verkleed- en doen-alsof spelletjes. Om te helpen met het organiseren van spullen, labelden ze alle speelgoeddozen met foto’s en leerden ze haar dat als ze klaar was met spelen, ze de dingen terug in hun ‘huis’ moest zetten.

Twee maanden later werd Olivia’s vooruitgang gemeten door opnieuw de SPM-2 af te nemen. Hoewel schaalscores slechter waren, zei de leerkracht dat nu ze meer geleerd had over sensorische informatieverwerkingsproblemen ze beter in staat was om deze te identificeren bij het observeren van Olivia. Als een tweede meting wijst op grotere sensorische ervaren problemen, dient er samen met de leerkracht of ouder bepaald te worden of andere situaties van invloed kunnen zijn op verhoogde scores, of dat de verandering te wijten is aan het toegenomen bewustzijn van de informant met betrekking tot het herkennen van sensorische informatieverwerkingsproblemen.

De ouders gaven aan dat ze een verband zagen tussen Olivia’s slechte lichaamsbesef, zoals naar voren komt uit de verhoogde scores op de schaal Lichaamsbesef, en haar problemen met haar controle over haar blaas. Iedereen in het team erkende dat de verhoogde tactiele, proprioceptieve, en vestibulaire input had bijgedragen aan Olivia’s succes met potjestraining. De resultaten gaven de schooldirecteur ook meer inzicht in sensorische informatieverwerking,  als gevolg hiervan zijn er schommels op de speelplaats gekomen.

 

*Het vestibulaire systeem is direct betrokken bij de controle en uitvoering van lichaamsbewegingen door de ruimte, zoals rennen of springen, evenals bewegingen die coördinatie van de twee zijden van het lichaam vereisen.

*Ideatie is het vermogen om een nieuw bewegingspatroon te conceptualiseren of een nieuwe manier om een bekende activiteit uit te voeren.

Meer weten over de SPM-2?

Met de SPM-2 kan op een valide en betrouwbare wijze inzicht verkregen worden in de verwerking van sensorische informatie van kinderen, adolescenten en volwassenen in de leeftijd van twee tot en met tachtig jaar.