‘Ik zie leerlingen worstelen met executieve functies’

Speciaal voor leerkrachten is het boek ‘Executieve functies versterken op school’ geschreven. Auteur Joyce Cooper-Kahn vertelt wat haar boek zo nuttig maakt.

Waarom zijn executieve functies (EF) belangrijk op school?

EF zijn de processen in het brein die samen de handelingen aansturen die nodig zijn om een doel te bereiken. Je kunt EF zien als de supervisors en managers van ons denken en gedrag; ze liggen dan ook aan de basis van succesvol functioneren op school. Natuurlijk zijn het niet de enige belangrijke eigenschappen: intelligentie en creativiteit zijn ook heel belangrijk. Maar toch zie ik soms heel slimme en creatieve leerlingen worstelen, doordat ze dingen te laat inleveren, papieren of boeken kwijtraken, belangrijke informatie vergeten of gewoon niet in staat zijn prioriteiten te stellen. Leerlingen met zwakke EF kunnen moeilijk omgaan met de stroom aan informatie en taken waarmee ze op school in aanraking komen.

Is het versterken van de EF alleen belangrijk om beter te kunnen leren, of zijn er ook sociale en emotionele voordelen?

EF zorgen voor doelgericht gedrag, dat omvat absoluut meer dan alleen leren. Ook voor het sociaal en emotioneel functioneren zijn ze onmisbaar. Om het belang van de executieve vaardigheden te begrijpen, kunnen we ze ruwweg in twee categorieën verdelen. De eerste categorie bestaat uit vaardigheden die het denken aansturen: plannen en organiseren, werkgeheugen, initiatief nemen, gedragsevaluatie. De tweede categorie bevat vaardigheden die emoties en gedragsregulatie aansturen: zelfbeheersing en inhibitie, emotieregulatie, flexibiliteit. De twee categorieën worden ook wel de ‘koude’ en de ‘warme’ EF genoemd. Het is duidelijk dat de koude en de warme functies in het dagelijks leven samenwerken en dat ze beide bijdragen aan een bevredigend en succesvol leven.

De rol van leerkrachten is essentieel…

Dit is je tweede boek over EF: waar komt die interesse vandaan?

Ik heb jaren als kinderpsycholoog gewerkt en hield me toen veel bezig met kinderen met aandachtsproblemen en leerstoornissen. Mijn ervaringen als moeder zorgden vervolgens dat ik de noodzaak ging zien van praktische informatie. Mijn eigen, inmiddels volwassen, zoon worstelde met executieve problemen. Dat motiveerde mij om op zoek te gaan naar manieren om met zijn problemen om te gaan en zijn executieve vaardigheden te verbeteren. Mijn eerste boek (‘Vergeten, kwijt en afgeleid’) was voornamelijk gericht op ouders. Het is het boek dat ik zelf heel graag had willen lezen toen mijn zoon jong was. Maar iedereen weet: opvoeden doe je nooit alleen. Ook de rol van leerkrachten is essentieel voor kinderen en jongeren met zwakke EF. Mijn tweede boek is daarom speciaal gericht op leerkrachten en leerlingbegeleiders. In ‘Executieve functies versterken op school’ leun ik op de ervaring van Margaret Foster als leerspecialist en coach van leerkrachten uit diverse achtergronden. We kennen elkaar al meer dan twintig jaar en ik heb veel van Margaret geleerd over de meer praktische aspecten in de klas en de individuele aanpak van leerlingen met speciale behoeftes. Ik kon Margaret dan weer helpen met mijn kennis over het cognitieve, sociale en emotionele functioneren van kinderen.

Een leerkracht is geen psycholoog. Zorgt dat niet voor problemen bij het toepassen van dit boek?

Leerkrachten staan elke dag ‘aan het front’ en doen dat over het algemeen fantastisch. Het spreekt vanzelf dat elke leerkracht ook weleens hulp of advies nodig heeft om een leerling verder te kunnen helpen. Er is zo veel dat leerkrachten zelf kunnen doen om een ‘EF-slim’ klaslokaal te creëren. Dat zal al veel leerlingen helpen om hun EF te versterken. Voor de relatief kleine groep leerlingen die meer ondersteuning nodig hebben, kan de leerkracht een specialistische begeleider of psycholoog inschakelen. Op veel scholen bestaan al protocollen om te bepalen wanneer er voor een leerling extra hulp moet worden ingeroepen. Mijn boek is geschikt om niet alleen leerkrachten, maar ook bijvoorbeeld remedial teachers, intern begeleiders of andere professionals te helpen bij het versterken van EF op school.

Executieve functies versterken op school Een praktische gids voor leerkrachten door Joyce Cooper-Kahn, Margaret Foster
Dit boek helpt leerkrachten om de executieve functies op school te verbeteren. Niet door meer te doen, maar door slimmer te werken. Na een duidelijke basis worden praktische en direct toepasbare hulpmiddelen en strategieën besproken. ]]

Joyce Cooper-Kahn

Joyce Cooper-Kahn is klinisch psycholoog met als specialisatie de hulp aankinderen en gezinnen bij het omgaan met emotionele problemen en gedrags-problemen op school. Ze is een expert op het gebied van aandachtsstoornis-sen en richt zich op de ontwikkeling van competenties bij kinderen. Ze isbinnen en buiten de Verenigde Staten een veelgevraagd spreker en trainer,die zich enthousiast inzet voor meer draagvlak voor jongeren met zwakkeexecutieve functies. Ze is (met Laurie Dietzel) coauteur van ‘Vergeten, kwijten afgeleid: opvoedwijzer om executieve functies bij kinderen te versterken’.Ook is ze medeoprichter van Psychological Resource Associatesin SevernaPark, Maryland, waar zij haar eigen praktijk voert.