Ayla heeft sinds groep 3 lees- en spellingproblemen. Op de andere vakken behaalt ze resultaten rond het gemiddelde. De achterstand met technisch lezen en spelling wordt groter ten opzichte van klasgenoten. De school heeft volgens de richtlijnen extra hulp geboden op ondersteuningsniveau 2 en 3. Ouders en school willen weten of er bij Ayla sprake is van dyslexie. Daarnaast willen ze weten hoe ze haar het beste kunnen helpen, zowel met lezen en spelling als met haar lees- en spellingbeleving. Ze merken dat Ayla met steeds meer tegenzin werkt aan de spellingtaken en dat haar leesplezier afneemt. Tijdens zelfstandig lezen staart ze veel uit het raam of kletst ze met haar groepsgenoten. Ze doet uitspraken als: “ik leer het toch nooit” en “lezen is het stomste wat er is”. Ayla vindt het bij lees- en spellingtaken moeilijk om door te zetten en vraagt weinig om hulp.

Uit het onderzoek blijkt dat er bij Ayla sprake is van ernstige en hardnekkige lees- spellingproblemen volgens de geldende richtlijnen. Inventarisatie van de lees- en spellingbeleving is daarmee zeker wenselijk. Ayla heeft daarvoor de Lees- en Spellingbelevingsschaal (LSBS) ingevuld. Omdat Ayla problemen ervaart rondom lezen én spelling, heeft zij beide versies van de LSBS ingevuld. Er is gekozen om Ayla de LSBS digitaal in te laten vullen. De digitale LSBS heeft een voorleesfunctie, waarmee alle instructies en vragen voor Ayla hardop kunnen worden voorgelezen. Dit vermindert het risico op frustratie en een onzuivere afname. De resultaten op de LSBS zijn hieronder weergegeven.

In het onderzoeksrapport wordt het volgende genoteerd met betrekking tot de lees- en spellingbeleving van Ayla:

“De resultaten van de LSBS laten zien dat Ayla zowel op het gebied van lezen als spelling een benedengemiddeld zelfbeeld rapporteert. Dit betekent dat zij haar lees- en spellingvaardigheden lager inschat dan andere kinderen. Ook beleeft ze minder plezier in het lezen en spellen dan andere kinderen. Ten aanzien van lezen geeft ze bovendien aan bovengemiddeld veel angst en schaamte te ervaren. In een gesprek vertelt Ayla dat ze bang is om fouten te maken bij hardop lezen in de klas. Ze heeft een keer meegemaakt dat een paar klasgenoten moesten lachen toen ze een woord verkeerd las. Ze heeft zich toen erg geschaamd. Ayla zegt weinig vertrouwen te hebben in zichzelf bij het lezen en spellen, omdat ze al heel veel extra hulp heeft gehad en nog steeds achterloopt. Bij andere vakken zoals rekenen, aardrijkskunde en gym heeft ze geen last van vervelende gedachten en gevoelens. Ouders en leerkracht herkennen dit beeld thuis en op school. Ze zien dat er rondom lezen en spelling sprake is van spanning en stress, maar dat Ayla over het algemeen een opgewekt en voldoende zelfverzekerd meisje is. Op basis van de gesprekken met Ayla en haar ouders en de observaties op school is ingeschat dat nader onderzoek naar algemene competentiebeleving en internaliserende problematiek op dit moment niet nodig is.

Uit de resultaten van de LSBS komt verder naar voren dat Ayla handige copingstrategieën kan inzetten bij moeilijkheden tijdens het lezen en spellen. Ze rapporteert dat ze zichzelf kan toespreken met helpende gedachten, om steun kan vragen en een taak stapsgewijs kan aanpakken. Tegelijkertijd komt ook naar voren dat Ayla minder handige copingstrategieën gebruikt. Zo is ze meer dan andere kinderen geneigd om een lastige lees- of spellingtaak te vermijden en piekert ze meer dan gemiddeld over moeilijkheden met spelling. Ayla vertelt dat ze het moeilijk vindt om zich te concentreren op haar boek bij zelfstandig lezen, omdat ze de boeken vaak niet leuk vindt. Het verhaal is te kinderachtig of het thema spreekt haar niet aan. De spellingtaken vindt ze moeilijk, maar ze durft niet goed om hulp te vragen. Ze maakt zich zorgen of ze wel goed kan leren spellen, omdat ze dit belangrijk vindt voor later. Uit de klassenobservatie komt naar voren dat Ayla goed oplet bij de spellinginstructie, maar dat zij daarna niet zelfstandig aan het werk gaat. De spellingtaken lijken te moeilijk voor haar. Ze gaat naar het toilet en ruimt haar etui op. De leerkracht helpt haar op weg met een opdracht en daar lijkt Ayla van te profiteren. Aan een vrije spellingopdracht werkt Ayla geconcentreerd en taakgericht. De leerkracht complimenteert haar met het resultaat, en Ayla reageert zichtbaar blij.” 

Op basis van het onderzoek naar de lees- en spellingproblemen komt naar voren dat er bij Ayla sprake is van ernstige dyslexie en dat zij in aanmerking komt voor vergoede dyslexiebehandeling. Met betrekking tot de lees- en spellingbeleving worden de volgende algemene adviezen gegeven, die door de dyslexiebehandelaar en onderwijsprofessionals verder worden geconcretiseerd:

• Psycho-educatie over dyslexie en de bijbehorende sociaal-emotionele aspecten dient een prominente plaats te krijgen in de behandeling. Gegeven de uitkomsten op lees- en spellingbeleving zou een uitgebreidere training, zoals Wegwijs in dyslexie (Van der Beek et al., 2021) ingezet kunnen worden. Het is wenselijk dat Ayla, haar ouders en leerkracht inzicht krijgen in wat het hebben van dyslexie voor Ayla betekent. Voor ouders en leerkracht is het belangrijk dat ze weten hoe ze Ayla kunnen steunen.
• Integratie van de dyslexiebehandeling met cognitief-gedragstherapeutische interventies gericht op de negatieve gedachten en gevoelens die Ayla ervaart ten aanzien van lezen en spelling (Van der Beek et al., 2023). Het is allereerst van belang dat Ayla succeservaringen opdoet in haar lees- en spellingontwikkeling. Door kleine, haalbare doelen te stellen en de vooruitgang voor haar inzichtelijk te maken, zal ze meer vertrouwen gaan ontwikkelen in haar eigen kunnen. Ayla heeft daarbij behoefte aan veel positieve feedback die gericht is op haar inzet en strategiegebruik. Daarnaast kan Ayla leren om de negatieve gedachten om te buigen naar gedachten die meer helpend zijn en het gevoel van spanning verminderen.
• Het plezier rondom lezen en spelling zal toenemen wanneer de taken goed zijn afgestemd op haar functioneringsniveau. Zoek boeken die passen bij zowel haar belevingswereld als haar niveau van tekstlezen. Op het gebied van spelling kan Ayla het niveau van de klas niet bijhouden. Geadviseerd wordt om in overleg met de dyslexiebehandelaar een individueel spellingprogramma te ontwikkelen, zodat zij in de klas opdrachten kan maken op beheersingsniveau.
• Het is begrijpelijk dat Ayla taken vermijdt die niet aantrekkelijk of juist te moeilijk voor haar zijn. Ze kan hiermee een faalervaring voorkomen. De verwachting is dat het vermijdingsgedrag zal afnemen wanneer ze meer succeservaringen gaat opdoen op het gebied van lezen en spelling. Daarnaast wordt aangeraden om met Ayla te bespreken hoe zij met lastige situaties tijdens het lezen en spellen om kan gaan. Daarbij is het belangrijk om haar complimenten te geven op momenten dat ze handige copingstrategieën inzet, omdat dit de kans vergroot dat ze deze vaker gaat inzetten. Ook wordt geadviseerd om samen met de leerkracht te bespreken hoe zij om hulp kan vragen op een manier die zij prettig vindt.
• Geadviseerd wordt om tijdens de dyslexiebehandeling regelmatig expliciete aandacht te hebben voor de lees- en spellingbeleving van Ayla, en na te gaan of verdere interventies op dit gebied wenselijk zijn.