Positieve psychologie: de stand van zaken

Toen grondlegger Martin Seligman in 1998 aantrad als voorzitter van de American Psychological Association, introduceerde hij positieve psychologie aan een groter publiek [1]. Sindsdien is de belangstelling voor zijn denkbeelden alleen maar gegroeid en kun je er haast niet meer omheen. Maar wat is positieve psychologie precies? Welke ontwikkelingen zijn er geweest en welke zullen er nog komen?

Wat houdt positieve psychologie in?

Rond de jaren 90 van de vorige eeuw begonnen Seligman en zijn collega’s met het delen van hun boodschap, namelijk dat de algemene psychologie te veel nadruk legt op dysfunctioneren en stoornissen. Volgens Seligman en zijn collega’s werd het tijd om niet alleen te kijken naar denkfouten, disfunctionele relaties en jeugdtrauma’s [11], maar om met behulp van positieve eigenschappen, relaties en omstandigheden naar welbevinden te streven [3]. Seligman en zijn collega’s zijn ervan overtuigd dat een betekenisvol, betrokken of prettig leven niet het gevolg is van enkel genen of toeval, maar ook te realiseren is door gebruik te maken van de sterke kanten waarover een individu en zijn omgeving beschikken [1].

Psychology is not just the study of disease, weakness and damage; it also is the study of strength and virtue. Treatment is not just fixing what is wrong; it also is building what is right.

Recente onderzoeken: de effectiviteit van interventies

Sindsdien speelt positieve psychologie niet alleen een belangrijke rol in de wijze waarop men naar psychologie kijkt, ook groeit de belangstelling voor Positieve Psychologische Interventies (PPI’s) [11]. Er wordt steeds meer onderzoek gedaan naar de effectiviteit van behandelmethoden waarin er aandacht is voor krachten, meer dan voor klachten [1]. Constructen waar bij dergelijke interventies de focus ligt zijn onder andere dankbaarheid, betrokkenheid, coping, verbondenheid, zelfrespect, motivatie en persoonlijke ontwikkeling [1]. Meta analyses wijzen de positieve richting uit. Resultaten suggereren dat Positieve Psychologische Interventies, waar de nadruk ligt op positieve gevoelens, cognities en gedragingen, onder klinische populaties het welzijn vergroten en stress verminderen [5]. Niet alleen klinische populaties hebben baat bij klachtgerichte én krachtgerichte therapie, ook blijkt de aanpak waardevol voor mensen zonder klinisch relevante problematiek [12]. Verder is er steeds meer belangstelling voor het verbreden van het bereik: denk aan het gelijktijdig implementeren van interventie bij meerdere individuen van een bedrijf [3]. Studies tonen een toename in welzijn, vertrouwen en bekrachtiging op de werkvloer aan ten gevolge van Positieve psychologie [9].

Vooral in tijden van crisis en toegenomen kwetsbaarheid groeit de belangstelling voor positiviteit. Met het oog op de wereldwijde ontwikkelingen in de afgelopen jaren, worden ook digitale varianten van Positieve Psychologische Interventies steeds populairder [6]. Alhoewel face-to-face behandeling en digitale ondersteuning niet te vergelijken zijn, wijzen meerdere recente onderzoeken erop dat digitale interventies wel degelijk positieve effecten kunnen hebben. Zo lijkt een zes weken durende online Positieve Psychologische Interventie bij jongeren te leiden tot een toename in levenstevredenheid, evenals een kleine afname in depressie- en angstsymptomen, met effecten die tot 7 weken na de interventie aan leken te houden [7]. Dat jongeren baat kunnen hebben bij een digitale interventie blijkt ook uit een studie die uitwijst dat een Chatbot in staat is om Positieve psychologische vaardigheden over te dragen aan jongeren in remissie, met een afname van angstsymptomen als resultaat [8]. Alhoewel de verwachting niet is dat een Chatbot snel de therapeut zal vervangen, zijn bovenstaande ontwikkelingen veelbelovend en kunnen digitale interventies mogelijk de juiste aanvullende ondersteuning bieden, parallel aan behandelingen zoals wij die al kennen.

Waar gaan we nu naartoe?

Nog steeds is er veel behoefte aan wetenschappelijke publicaties op het gebied van Positieve psychologie, zo weet men bijvoorbeeld nog relatief weinig over de invloed van het construct ´Dankbaarheid´. Met name longitudinale studies zijn van belang om bestaande resultaten te onderschrijven en aan te vullen. Verder zijn er vanuit de praktijk nog wensen. Seligman en Peterson hebben al een classificatiesysteem opgezet dat de positieve kanten van de mens in kaart brengt, een positieve tegenhanger van de DSM-5 [13]. Helaas zijn er momenteel nog onvoldoende instrumenten, zoals gevalideerde vragenlijsten, die samen met het classificatiesysteem onderzoek kunnen vergemakkelijken [1]. In haar boek Positieve psychologie in de praktijk [1] vertelt Fredrike Bannink meer over deze ontwikkelingen, evenals over andere idealen. Zo wordt het bijvoorbeeld hoog tijd dat ook in opleidingen en trainingen voor professionals als psychologen en psychiaters, een betere balans wordt gezocht tussen de focus op pathologie en op de sterke kant van mensen, schrijft zij.

Benieuwd naar meer uit dit boek?

Verder lezen?

[1] Bannink, F. (2016). Positieve psychologie in de praktijk. Hogrefe Uitgevers.

[2] Castiello D'Antonio, A. (2018). Coaching psychology and positive psychology in work and organizational psychology. The Psychologist-Manager Journal21(2), 130.

[3] Lomas, T., Waters, L., Williams, P., Oades, L. G., & Kern, M. L. (2021). Third wave positive psychology: Broadening towards complexity. The Journal of Positive Psychology16(5), 660-674.

[4] Csikszentmihalyi, M., & Seligman, M. (2000). Positive psychology. American Psychologist55(1), 5-14.

[5] Chakhssi, F., Kraiss, J. T., Sommers-Spijkerman, M., & Bohlmeijer, E. T. (2018). The effect of positive psychology interventions on well-being and distress in clinical samples with psychiatric or somatic disorders: A systematic review and meta-analysis. BMC psychiatry18(1), 1-17.

[6] Waters, L., Algoe, S. B., Dutton, J., Emmons, R., Fredrickson, B. L., Heaphy, E., ... & Steger, M. (2022). Positive psychology in a pandemic: Buffering, bolstering, and building mental health. The Journal of Positive Psychology17(3), 303-323.

[7] Chilver, M. R., & Gatt, J. M. (2022). Six-week online multi-component positive psychology intervention improves subjective wellbeing in young adults. Journal of happiness studies23(3), 1267-1288.

[8] Gabrielli, S., Rizzi, S., Bassi, G., Carbone, S., Maimone, R., Marchesoni, M., & Forti, S. (2021). Engagement and effectiveness of a healthy-coping intervention via chatbot for university students during the COVID-19 pandemic: Mixed methods proof-of-concept study. JMIR mHealth and uHealth9(5), e27965.

[9] Donaldson, S. I., Lee, J. Y., & Donaldson, S. I. (2019). The Effectiveness of Positive Psychology Interventions in the Workplace: A Theory-Driven Evaluation Approach. In: Van Zyl, L. E., & Rothmann, S. (Reds.). (2019). Theoretical approaches to multi-cultural positive psychological interventions (pp.115-159). Springer International Publishing.

[10] Bannink, F. (2012). Positieve supervisie en intervisie. Hogrefe Uitgevers.

[11] Rashid, T., & Seligman, M. (2020). Positieve psychotherapie. Handboek voor behandelaars. Hogrefe Uitgevers.

[12] Bos, E. & Appelo, M. (2009). De focus van psychotherapie: klachten of krachten? De Psycholoog, 44(6), 318-324.

[13] Peterson, C. & Seligman, M. E. P. (2004). Character strengths and virtues. A handbook and classification. Oxford University Press Inc.