Ontwikkelingsachterstanden: sociaal-emotioneel functioneren

  • Interview met Joop Hoekman over sociaal-emotionele ontwikkeling
  • Casus over het gebruik van de IDS-2-module ‘Sociaal-emotionele competenties’
  • Interview met de PBVB-auteurs over basisbehoeften bij verstandelijke beperking
  • Promotie-onderzoek over sociale informatieverwerking bij jongeren met een LVB
  • Casus over het identificeren van zwakke sociaal-emotionele vaardigheden met de DESSA

“We moeten af van het etiket ‘verstandelijke beperking’ ”

In de zorg aan kinderen en volwassenen met een ontwikkelingsachterstand wordt steeds meer aandacht besteed aan het sociaal-emotioneel functioneren. Maar waarom is dit eigenlijk zo belangrijk? En hoe moet je het sociaal-emotioneel ontwikkelingsniveau meetbaar maken? Wij interviewden Joop Hoekman, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de zorg voor mensen met verstandelijke beperkingen. Tevens is hij auteur van de ESSEON-R Schaal voor het sociaal-emotioneel ontwikkelingsniveau.

Lees hier het interview

Casus: is Leonie sociaal-emotioneel gezien klaar voor groep 3?

Het verwerven van emotionele en sociale competenties is een belangrijke ontwikkelingstaak in de kinderjaren. Emotieherkenning wordt gezien als basisvoorwaarde voor het begrijpen van emoties, dat van fundamenteel belang is voor het reguleren van emoties. Emotionele competenties zijn belangrijke voorspellers van prosociaal en sociaal competent gedrag. Bij de IDS-2 wordt het sociaal-emotionele ontwikkelingsniveau in kaart gebracht aan de hand van de subtests Emoties herkennen, Emoties reguleren en Sociaal competent handelen.

In de casus van Leonie wordt toegelicht hoe de IDS-2 gebruikt, geïnterpreteerd en gecommuniceerd kan worden met betrekking tot het inschatten van het sociaal-emotioneel functioneren.

Lees hier de casus

“Behoeftebevrediging en -frustratie in kaart brengen is van onschatbare waarde voor de praktijk”

De Psychologische basisbehoeftenlijst Verstandelijke beperking (PBVB) is een vragenlijst waarmee in korte tijd de behoeftebevrediging en behoeftefrustratie van mensen met een licht verstandelijke beperking of zwakbegaafd niveau van functioneren op het gebied van autonomie, verbondenheid en competentie in kaart kan worden gebracht. Wij vroegen aan de auteurs dr. Noud Frielink, prof. dr. Carlo Schuengel en prof. dr. Petri Embregts wat dit instrument meet en wat het van onschatbare waarde maakt voor de praktijk.

Lees hier het interview

Promotie-onderzoek: sociale informatieverwerking bij jongeren met een LVB

De sociale wereld ziet er soms anders uit door de ogen van jongeren met licht verstandelijke beperking (LVB). Deze jongeren hebben een lager IQ dan de meeste van hun leeftijdgenoten en vertonen vaker agressief gedrag. Om te begrijpen hoe dat komt, onderzocht Maaike van Rest hoe jongeren met een LVB sociale problemen oplossen. Uit het onderzoek blijkt dat jongeren met een LVB sneller dan hun leeftijdgenoten te vinden dat anderen gemene bedoelingen hebben. Bovendien denken zij sneller dat iemand iets expres doet, juist wanneer de vervelende gebeurtenis duidelijk per ongeluk was. Dit leidt bij deze jongeren vaker tot agressief gedrag. Door dit te begrijpen, kunnen jongeren met een LVB beter worden geholpen met hun problemen.

Op verzoek van vele zorginstellingen voor jongeren met verstandelijke beperkingen ontwikkelde Maaike van Rest met haar promotieonderzoek een diagnostisch instrument: de Sociale InformatieVerwerkingsTest (SIVT). De test bevat filmpjes, spelletjes en vragen, waarmee inzicht wordt geboden in hoe een jongere denkt en doet als hem of haar iets vervelends overkomt in sociaal contact. De SIVT kan gebruikt worden in de praktijk bij het testen van sociale en agressieproblemen van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking.

Van Rest, M. M. (2018). Social Information Processing in Adolescents with Mild to Borderline Intellectual Disability: Executive Functions, Situational Factors, and Instrument Development. PhD, Vrije Universiteit Amsterdam.

Lees hier het proefschrift

Casus: bij welke sociaal-emotionele vaardigheden heeft Marieke ondersteuning nodig?

Sociaal-emotionele competentie verwijst naar het vermogen om succesvol om te gaan met andere mensen, waarbij je je emoties kunnen reguleren op een manier die leeftijdsadequaat en passend bij de context is. De DESSA is een vragenlijst waarmee diverse sociaal-emotionele competenties in kaart kunnen worden gebracht bij kinderen in de basisschoolleeftijd. De DESSA is bedoeld om sociaal-emotionele vaardigheden te identificeren die minder ontwikkeld zijn, zodat deze door gerichte interventies verbeterd kunnen worden.

In de casus van Marieke wordt toegelicht hoe de DESSA ingezet kan worden met betrekking tot het maken van een sterkte-zwakteprofiel van sociaal-emotionele vaardigheden.

Lees hier de casus

Meer over ontwikkelingsachterstanden

Adaptief gedrag Meer informatie
Cognitieve capaciteiten Meer informatie
Motorische ontwikkeling Meer informatie